Dwóch przedsiębiorców z branży budowlanej usłyszało zarzuty dotyczące posługiwania się fikcyjnymi fakturami. Funkcjonariusze Delegatury Centralnego Biura Antykorupcyjnego w Poznaniu zatrzymali ich 3 listopada 2026 r. na terenie województwa wielkopolskiego. To kolejny etap rozległego śledztwa w sprawie wyłudzeń podatku od towarów i usług (VAT), w którym zarzuty usłyszało już 17 osób.

Co ustalili śledczy

Z ustaleń CBA wynika, że zatrzymani pośredniczyli w obrocie fikcyjnymi fakturami i uczynili z tego stałe źródło dochodu. Proceder miał miejsce w maju 2022 r. Podczas czynności funkcjonariusze zabezpieczyli nośniki danych elektronicznych oraz dokumentację finansowo-księgową.

Postępowanie ma charakter wielowątkowy i jest prowadzone pod nadzorem Prokuratury Okręgowej w Ostrowie Wielkopolskim. Według CBA część podmiotów zaangażowanych w proceder w ogóle nie prowadziła działalności gospodarczej. Ich rola sprowadzała się do wystawiania faktur, które nie odzwierciedlały żadnych rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Odbiorcy rozliczali takie dokumenty w deklaracjach podatkowych, obniżając w ten sposób należności wobec fiskusa. Straty Skarbu Państwa z tytułu oszustw podatkowych śledczy oszacowali na blisko 12 mln zł.

Zarzuty i środki zapobiegawcze

Zatrzymani usłyszeli zarzuty dotyczące m.in. posługiwania się fakturami VAT poświadczającymi nieprawdę oraz przestępstw karno-skarbowych. Prokurator zastosował wobec nich dozór Policji i zakaz kontaktu z innymi podejrzanymi, świadkami oraz wskazanymi osobami. Zabezpieczono również mienie o wartości ponad 160 tys. zł.

Zatrzymanie z 3 listopada było szóstą realizacją procesową w tej sprawie. CBA zapowiada kolejne czynności, a śledztwo zostało rozszerzone na następne podmioty, które miały uczestniczyć w obrocie fikcyjnymi fakturami.

Czym jest „pusta faktura”

Określenie „pusta faktura” nie jest terminem zdefiniowanym w przepisach podatkowych. Przyjęło się w orzecznictwie i literaturze prawniczej na oznaczenie dokumentu, który nie dokumentuje rzeczywistej dostawy towaru ani usługi. Najczęściej służy do uzyskania nienależnych korzyści podatkowych: obniżenia VAT, wyłudzenia zwrotu podatku albo zawyżenia kosztów uzyskania przychodu.

Skutki prawne dotykają obu stron transakcji. Wystawca, który wprowadził do obrotu fakturę z wykazanym podatkiem, co do zasady ma obowiązek jego zapłaty, nawet jeśli żadna sprzedaż nie miała miejsca (reguluje to art. 108 ustawy o VAT). Z kolei nabywca, wobec którego organy wykażą, że świadomie korzystał z takich dokumentów, może utracić prawo do odliczenia podatku naliczonego.

Odpowiedzialność karna

Tzw. przestępstwa fakturowe opisują art. 270a, art. 271a i art. 277a Kodeksu karnego. W typie podstawowym za wystawienie faktury poświadczającej nieprawdę lub posłużenie się nią grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Surowiej karane są czyny dotyczące większych kwot, a najcięższa sankcja, do 25 lat więzienia, przewidziana jest przy kwocie przekraczającej 10 mln zł. Przy czynach o mniejszej wadze kara jest łagodniejsza. Odrębną odpowiedzialność przewiduje także Kodeks karny skarbowy.

Skala zjawiska: co mówi luka VAT

Miarą skuteczności uszczelniania systemu podatkowego jest tzw. luka VAT, czyli różnica między wpływami teoretycznie należnymi a faktycznie uzyskanymi. Obejmuje ona nie tylko oszustwa, ale też m.in. błędy w rozliczeniach, niewypłacalność podatników i szarą strefę, dlatego nie można jej utożsamiać wyłącznie z wartością pustych faktur.

Według szacunków Ministerstwa Finansów luka VAT w Polsce zmniejszyła się w 2025 r. do 4,9 proc. wobec 7,8 proc. rok wcześniej. Resort podkreśla, że szacunek opiera się na danych zagregowanych i zwykle wypada niżej niż wyliczenia Komisji Europejskiej, a najważniejszy jest kierunek zmian.

Co z tego wynika dla przedsiębiorców

Sprawa pokazuje, że organy ścigania analizują łańcuchy transakcji także po kilku latach od ich zawarcia. Zdarzenia z maja 2022 r. dopiero teraz doprowadziły do zatrzymań. Dla uczciwych firm oznacza to konieczność zachowania ostrożności wobec nowych kontrahentów: sprawdzania, czy rzeczywiście prowadzą działalność, oraz dokumentowania faktycznego wykonania usług i dostaw. Nabycie faktury, za którą nie stoi realna transakcja, może skutkować utratą prawa do odliczenia VAT, a w skrajnych przypadkach odpowiedzialnością karną.